Nýleg skýrsla Ríkisendurskoðunar um innleiðingu laga um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna vekur upp mikilvægar spurningar um það hvort stjórnvöld hafi skapað þær forsendur sem þarf til að markmið laganna nái fram að ganga. Gagnrýnin á framkvæmdina ætti að vera stjórnvöldum og þjónustukerfinu viðvörun, ekki um að hverfa frá farsældarlögunum, heldur um nauðsyn þess að styrkja innleiðingu þeirra.
Eins og Steinunn Bergmann, formaður Félagsráðgjafafélags Íslands, benti á í grein sinni á Vísi nýlega, er hætt við að væntingar laganna verði ekki að veruleika ef ekki verður brugðist við þeim gloppum sem Ríkisendurskoðun hefur bent á. Sú áminning á fullt erindi við öll sem stafa að velferð barna. ( sjá grein Steinunnar hér: (https://www.visir.is/g/20262906070d/vidvorunarljos-um-far-saeld-barna-ma-ekki-hunsa)
Farsældarlögin voru sett til að tryggja að börn og fjölskyldur fengju rétta þjónustu á réttum tíma og að ábyrgð ólíkra kerfa yrði skýrari. Hugmyndafræðin byggir á snemmtækum stuðningi, samhæfingu þjónustu og því að engin fjölskylda falli á milli kerfa. Það eru markmið sem njóta víðtækrar samstöðu meðal fagfólks.
Á sama tíma sýnir skýrsla Ríkisendurskoðunar að metnaðarfull markmið verða ekki að veruleika nema framkvæmdin fylgi eftir. Misjafnar forsendur sveitarfélaga, skortur á samræmdum verkferlum, ófullnægjandi upplýsingakerfi og takmarkaður mannafli geta grafið undan þeirri samþættingu sem lögin byggja á. Afleiðingarnar bitna ekki fyrst og fremst á kerfinu heldur á börnum og fjölskyldum sem eiga rétt á samfelldri og skilvirkri þjónustu.
Félagsráðgjafar gegna lykilhlutverki í þessari vegferð. Þeir vinna daglega að því að greina þarfir barna, styðja fjölskyldur, samræma þjónustu og leiða samstarf ólíkra stofnana. Menntun félagsráðgjafa byggir á heildarsýn, mannréttindum og þverfaglegri samvinnu – einmitt þeim grunngildum sem farsældarlögin byggja á. Þess vegna er ekki hægt að ræða árangur laganna án þess að ræða stöðu þess fagfólks sem ber meginábyrgð á framkvæmd þeirra.
Steinunn Bergmann bendir jafnframt á í grein sinni, að góður lagarammi dugi skammt ef fagfólk hefur hvorki svigrúm né úrræði til að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Sú ábending á ekki síður við í dag. Þegar félagsráðgjafar og annað fagfólk búa við manneklu, mikið álag og skort á stuðningi verður samþætt þjónusta óhjákvæmilega veikari, þrátt fyrir góðan vilja allra sem að henni koma.
Það væri hins vegar rangt að draga þá ályktun að farsældarlögin hafi brugðist. Þvert á móti staðfestir gagnrýni Ríkisendurskoðunar hversu mikilvæg lögin eru og hversu brýnt er að skapa þeim raunhæfar forsendur. Lausnin felst ekki í því að hverfa frá hugmyndinni um samþætta þjónustu heldur að tryggja fjármögnun, samræmda innleiðingu, öflugt fagfólk og skýra ábyrgð.
Félagsráðgjafafélag Íslands telur að nú sé rétti tíminn til að bregðast við þeim viðvörunarljósum sem hafa kviknað. Það þarf að fjárfesta í fagfólki, styrkja samstarf milli kerfa og tryggja að sveitarfélög hafi raunhæfar forsendur til að uppfylla lögbundnar skyldur sínar. Jafnframt þarf að þróa skýra mælikvarða sem sýna hvort börn og fjölskyldur upplifi í raun þá samþættu þjónustu sem lögin lofa.
Farsæld barna verður ekki mæld í fjölda funda eða verklagsreglna. Hún verður mæld í því hvort börn fái hjálp áður en vandinn verður alvarlegur, hvort fjölskyldur upplifi samfellu í þjónustu og hvort fagfólk hafi raunverulegt svigrúm til að vinna saman í þágu barnsins. Það eru þau markmið sem farsældarlögin voru sett til að ná. Nú þarf að tryggja að framkvæmdin standi undir þeim.
Hægt er að kynna sér þessi málefni enn frekar inn á Félagsráðgjafahlaðvarpinu, m.a. í viðtölum við Pál Ólafsson og Sólveigu Sigurðardóttur félagsráðgjafa.
( sjá hér; ) https://open.spotify.com/show/54qoN5cp61E66Ed9OSCEu3
Eins og Páll Ólafsson, félagsráðgjafi og framkvæmdastjóri farsældarsviðs hjá Barna- og fjölskyldustofu, hefur bent á í Félagsráðgjafahlaðvarpinu, felst innleiðing farsældarlaganna ekki aðeins í nýjum lögum heldur menningarbreytingu í þjónustu við börn og fjölskyldur. Hún krefst þess að stofnanir vinni saman á nýjan hátt og deili ábyrgð í stað þess að hver starfi innan síns afmarkaða kerfis.
Sólveig Sigurðardóttir,deildarstjóri farsældarþjónustu barna á Akranesi ,hefur sömuleiðis lagt áherslu á að samþætting farsældarþjónustu og barnaverndar verði aðeins raunveruleg ef skýr málstjórn, samvinna og samfella í þjónustu eru tryggð. Það er einmitt á þessum þáttum sem gagnrýni Ríkisendurskoðunar beinir kastljósinu. Ef forsendur fagfólks til samstarfs eru ekki fyrir hendi er hætt við að markmið laganna náist ekki, þrátt fyrir góðan lagaramma.
(María Björk Ingvadóttir, framkv.stjóri FÍ )
