Alþjóðadagur gegn fátækt var haldinn 17. október. Dagurinn minnir á að fátækt snýst ekki eingöngu um skort á fjármunum heldur einnig um mannlega reisn, félagslegt öryggi, heilsu, húsnæði og möguleika fólks til virkrar þátttöku í samfélaginu. Félagsráðgjafafélag Íslands leggur áherslu á mikilvægi félagsráðgjafar í baráttunni gegn fátækt og nauðsyn þess að ráðast að samfélagslegum orsökum hennar.
Fátækt er alþjóðleg áskorun
Milljónir Evrópubúa búa við fátækt eða félagslega útilokun og víða um heim skortir fólk aðgang að öruggu húsnæði, menntun og nauðsynlegri þjónustu. Þótt lífskjör á Íslandi séu almennt góð í alþjóðlegum samanburði er fátækt einnig raunverulegt samfélagslegt vandamál hér á landi.
Í nýlegri grein á Vísi, Upprætum fátækt á Íslandi, benda Anna Margrét Bjarnadóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir meðal annars á að fátækt barna, íþyngjandi húsnæðiskostnaður og samspil tekjutenginga og skerðinga geti viðhaldið ójöfnuði. Þar kemur jafnframt fram að um 5% barna á Íslandi hafi búið við varanlega fátækt árið 2024, samkvæmt skýrslu um fátækt barna og stöðu barnafjölskyldna.
Félagsráðgjafar þekkja afleiðingar fátæktar
Félagsráðgjafar mæta afleiðingum fátæktar í daglegum störfum sínum. Þeir vinna með börnum sem búa við ójöfn tækifæri, fjölskyldum í fjárhagslegri óvissu, einstaklingum í húsnæðisvanda og fólki sem á erfitt með að nýta réttindi sín eða nálgast nauðsynlega þjónustu.
Sérþekking félagsráðgjafa felst meðal annars í að greina samspil efnahagslegra, félagslegra og fjölskyldutengdra þátta. Þeir sjá hvernig fjárhagslegt óöryggi, heilsubrestur, félagsleg einangrun og flókin þjónustukerfi geta lagst hvert ofan á annað og aukið vanda einstaklinga og fjölskyldna.
Ekki nóg að bregðast við afleiðingunum
Hlutverk félagsráðgjafa er ekki aðeins að bregðast við afleiðingum fátæktar heldur einnig að vinna gegn orsökum hennar.
Það felur í sér að standa vörð um mannréttindi, stuðla að félagslegu réttlæti, efla valdeflingu og miðla þekkingu af vettvangi til þeirra sem móta stefnu og taka ákvarðanir.
Á Íslandi, í Evrópu og á alþjóðavettvangi byggir félagsráðgjöf á þeirri grundvallarsýn að allir eigi rétt á mannsæmandi lífskjörum og raunverulegum tækifærum til samfélagsþátttöku.
Þekking félagsráðgjafa þarf að nýtast við stefnumótun
Félagsráðgjafafélag Íslands telur mikilvægt að reynsla og sérþekking félagsráðgjafa fái aukið vægi í opinberri umræðu og við þróun velferðarkerfa. Jafnframt þarf að tryggja að fólk sem býr við fátækt hafi raunveruleg áhrif á ákvarðanir sem varða líf þess.
Baráttan gegn fátækt krefst samhæfðra aðgerða, öflugs félagslegs öryggisnets, viðráðanlegs húsnæðiskostnaðar og aðgengilegrar grunnþjónustu. Sérstaklega þarf að huga að aðstæðum barna og fjölskyldna og koma í veg fyrir að fátækt og ójöfnuður flytjist milli kynslóða.
Fátækt er ekki óhjákvæmilegur hluti samfélagsins. Að vinna gegn henni er sameiginleg ábyrgð okkar allra og grundvallarverkefni samfélags sem byggir á mannréttindum, jöfnuði og félagslegu réttlæti.
María Björk Ingvadóttir, framkvæmdastjóri FÍ.
Mynd: Unnin með aðstoð gervigreindar.
